İzmir’in Tarihi Kiliseleri Hakkında
Bilinmeyen 6 Şaşırtıcı Gerçek

Çankaya'nın göbeğinde, modern otellerin gölgesinde kalan Saint Polycarpe, İzmir'in halen faal olan en eski kilisesidir (1625). Adını, inancından vazgeçmediği için Kadifekale'de şehit edilen İzmir Piskoposu Aziz Polikarp'tan alır. Bu kiliseyi diğerlerinden ayıran en çarpıcı detay ise iç duvarlarını süsleyen muazzam fresklerdir.

19. yüzyılın sonunda kiliseyi restore eden İzmirli mimar ve ressam Raymond Pere, Aziz Polikarp'ın şehit edilişini tasvir ettiği o devasa freskte ilginç bir imza bırakmıştır. Freskte, elleri bağlı Aziz'in çaresizliğini izleyen kalabalığın arasına "elleri bağlı, çaresiz bir adam" olarak kendini de resmetmiştir. 1922 Büyük Yangını'nda çevresindeki her yer kül olurken, rüzgarın yön değiştirmesi (veya rivayete göre askerlerin çabası) sayesinde mucizevi bir şekilde ayakta kalmıştır.

Basmane semtinde, Kapılar bölgesinde yer alan Aya Vukla (Aziz Vukolos), İzmir'in Rum Ortodoks geçmişinden günümüze sağlam ulaşabilmiş nadir yapılardandır. 1886 yılında inşa edilen yapı, 1922 yangınından etkilenmemiş olmasıyla "ezber bozan" bir statüye sahiptir. Ancak kaderi ilginçtir; yıllarca Arkeoloji Müzesi'nin deposu olarak kullanılmış, içi heykellerle dolup taşmıştır.

Yakın zamanda geçirdiği kapsamlı restorasyonla aslına döndürülen kilise, bugün hem özel günlerde ayinlere ev sahipliği yapıyor hem de şehrin en önemli kültür-sanat merkezlerinden biri olarak hizmet veriyor. Zemindeki "Göz" (Eye of Providence) sembolü ve bahçesindeki Mübadele Anıtı, İzmir'in acı ve tatlı hatıralarını aynı avluda buluşturur.

Şehit Nevres Bulvarı üzerinde (Montrö Meydanı yakını) yükselen bu görkemli yapı, İzmir Başpiskoposluğu'nun merkezidir. "Saint John Dom Katedrali" olarak da bilinir. 1862 yılında inşasına başlandığında, Katolik cemaatinin maddi imkanları yetersiz kalınca devreye çok ilginç iki finansör girmiştir: Papa IX. Pius ve Osmanlı Sultanı Abdülaziz.

Sultan'ın, Müslüman olmayan tebasının ibadethanesi için şahsi hazinesinden bağışta bulunması, İzmir'in hoşgörü ikliminin en somut örneğidir. Katedralin girişindeki "Soli Deo Honor Et Gloria" (Onur ve Zafer Yalnızca Allah'ındır) yazısı, yapının heybetini özetler. Bugün NATO tesislerine yakınlığıyla da bilinen yapı, şehrin en aktif Katolik merkezidir.

Pasaport semtinde, eski İtalyan Konsolosluğu'na komşu olan Santa Maria Katolik Kilisesi, 1689 yılında Fransisken rahipler tarafından kurulmuştur. Ancak bugünkü zarif binası 19. yüzyıldan kalmadır. Konumu itibariyle eskiden denize çok daha yakın olan kilise, İzmir'e gelen İtalyan denizcilerin ve tüccarların ilk uğrak noktasıydı.

Dış cephesi sade görünse de, içeri girdiğinizde kendinizi İtalya'da bir şapelde hissettiren yoğun bir Barok etkisi ve altın varaklı süslemelerle karşılaşırsınız. Yapı, İzmir'in "Levanten" kimliğinin değil, doğrudan "İtalyan" kimliğinin bir yansımasıdır. Kilisenin kuzeye değil, denize (Batı'ya) bakması da denizci geçmişine bir selam niteliğindedir.

Alsancak İstasyonuna yakın konumuyla dikkat çeken bu Anglikan kilisesi, 1899 yılında İzmir'in meşhur Levanten ailelerinden Whittall ailesi öncülüğünde inşa edilmiştir. "Saint John Avengelist" olarak da listelerde geçen yapı, sivri kemerleri ve vitraylarıyla tam bir İngiliz Neogotik mimari örneğidir.

İzmir'de yaşamış İngiliz toplumunun sosyal statüsünü simgeleyen kilisenin en şaşırtıcı özelliği, içindeki vaftiz kurnasının Efes Antik Kenti yakınlarından getirilen antik bir mimari parça olmasıdır (bazı kaynaklara göre). Bahçesindeki sakinlik, Alsancak'ın gürültülü eğlence hayatının ortasında zamanı durduran bir vaha gibidir. İngiltere Konsolosluğu ile organik bağı sürmektedir.

İzmir'in merkezinden biraz uzaklaşıp, Levanten ailelerin yazlık köşkü olarak kullandığı Bornova'ya gittiğinizde sizi meydanda Santa Maria Kilisesi karşılar. 1797 yılında inşa edilen bu yapı, Fransiskenlerin banliyödeki varlığının simgesidir.

Bornova'nın o kendine has "köy içi" atmosferiyle bütünleşen kilise, bahçesindeki asırlık ağaçlar ve sade mimarisiyle dikkat çeker. Çoğu ziyaretçinin bilmediği gerçek ise şudur: Burası sadece bir ibadethane değil, aynı zamanda Bornova'daki Levanten ailelerin (Giraud, Whittall, Edwards) sosyal yaşamının, düğünlerinin ve cenazelerinin yüzyıllardır değişmeyen merkezidir. Bizans tarzı ikonaları ve Latin mimarisinin karışımı, Bornova'nın kozmopolit ruhunu yansıtır.